2025’e damga vurdular: Trump, gümüş, yapay zekâ

İSMAİL ŞAHİN / İSTANBUL – ■ Enflasyonla mücadele: Türkiye ekonomisi, 2024’te yüzde 3.3 büyüme başarısı gösterirken işsizlik oranı da 2024’te bir önceki yıla göre 0.7 puan azalışla yüzde 8.7’ye gerileyerek son 12 yılın en düşük seviyesinde gerçekleşti. 2025, Türkiye’de enflasyonla mücadelede sıkı para politikasının sürdürüldüğü bir yıl oldu. TÜFE yıl içinde düşüş eğilimine girerek yüzde 30’lu seviyelere geriledi ancak yüksek seyrini korudu. 

■ Orta Vadeli Program’ın (OVP): 2026-2028 dönemine ilişkin Orta Vadeli Program’a göre, ekonominin 2026’da yüzde 3.8, 2027’de yüzde 4.3, 2028’de de yüzde 5 büyümesi öngörüldü. Enflasyon hedefi 2026 için yüzde 16, 2027 için yüzde 9, 2028 için yüzde 8 olarak belirlendi.

■ Zirai don: Türkiye 2025’in ilk üç ayında yüzde 2.5 büyürken, ülke tarihinin en büyük zirai don olaylarından birini yaşadı. 65 ilde zirai don yüzünden 16 farklı tarım ürününde çok büyük kayıplar yaşandı. Mağdur olan çiftçilere 23 milyar TL ödeme yapıldı.

■ ABD Başkanı Donald Trump ve ek gümrük vergileri: 15 Ocak’ta yemin ederek göreve başlayan ABD Başkanı Donald Trump, bütün ülkelere ek gümrük vergisi getirdi. Çin, AB, Meksika, Japonya, Kanada gibi ülkeler karşı misillemede bulundu. Ancak Trump tarifeleri her seferinde daha da yükseltti. Trump bunların karşılığında bir çok ülkeden ve bir çok uluslararası şirketten ABD’de trilyonlarca dolarlık yatırım sözü aldı.

■ Savunma Sanayi: İhracat 8.6 milyar dolara ulaşırken, ilk kez jet motoru ihracatı yapıldı, KAAN için Endonezya’ya 48 uçaklık anlaşma imzalandı. HÜRJET ses hızını aştı, Bayraktar TB3 envantere girdi, KIZILELMA dünyada bir ilki başardı. IDEF 2025’te 9 milyar dolarlık sözleşme hacmine ulaşıldı. ASELSAN, Roketsan ve Baykar; hava savunma, füze, İHA ve uzay sistemlerinde rekor testler ve üretim sözleşmeleri gerçekleştirdi. Hava savunma sistemi Çelik Kubbe’yi güçlendirmek amacıyla Türk savunma sanayisi bünyesinde 6.5 milyar dolar değerinde sözleşmeler imzalandı.

■ 5G ihalesi: 5G mobil elektronik haberleşme altyapılarının kurulması, işletilmesi ve hizmetlerin sunulmasına ilişkin yetkilendirme ihalesi yapıldı. İhalede 2 frekans bandında 11 paket için verilen en yüksek tekliflerin toplam tutarı KDV dahil 3 milyar 534 milyon doları buldu.

■ Suriye ile ticaret: Esad rejiminin devirlmesinin ardından Türkiye ile Suriye arasında 13 yıl sonra kara yolu taşımacılığı yeniden başladı. Uçak seferleri de başlatıldı.

■ ÖTV güncellemeleri: Cumhurbaşkanı Kararı’yla yerli binek otomobillerin ÖTV oranları 5 ve 10 puan azaltılırken, ithal lüks binek otomobillerin ÖTV oranlarında 10 ve 20 puan artış yapıldı. Elektrikli otomobillerde de matrah eşikleri yükseltildi ve ÖTV oranları 15’er puan artırıldı.

■ Togg yeni model satışta: Yeni fastback modeli Togg T10F 15 Eylül Pazartesi günü satışa çıktı. Togg T10F Almanya’da ise 29 Eylül’de satışa çıktı. Mardin ve Urla tonlarıyla renk seçeneği 9’a çıkarılan model, başlangıç fiyatı 1 milyon 860 bin TL olarak açıklandı.

■ Halka arzlar: Halka arzlarda 2025 yılı kısır geçerken, şimdiye kadar 18 şirketin halka arzı gerçekleşti ve 5.60 milyon yatırımcı katılım sağlarken, toplam hasılat ise 45 milyar TL’yi buldu.

■ Enerji: 2025’te Türkiye enerjide üretim ve kapasite artışıyla öne çıktı. Gabar’da günlük petrol üretimi 81 bin varile, toplam üretim 132 bin varile ulaştı. Sakarya Gaz Sahası’nda üretim 9.5 milyon m³ oldu. Yenilenebilir kurulu güçte pay yüzde 62’ye çıktı.

■ Kripto, altın ve gümüş: 2025’te Bitcoin, altın ve gümüş piyasalarında çarpıcı hareketler yaşandı. Bitcoin yıl içinde 124 bin dolara kadar yükseldi ancak sonbaharda sert düşüşle 87 bin dolar seviyelerine geriledi. Altın, jeopolitik riskler, faiz beklentileri ve güvenli varlık talebiyle yıl boyu ralli yaparak ons başına 4 bin 550 doların üzerine çıktı. Gümüş ise endüstriyel talep ve arz kısıtlarıyla ons baına 83 dolara kadar çıktı.

■ Teknoloji: 2025 yılı, küresel piyasalarda özellikle yapay zekâ odaklı teknoloji şirketleri için rekorlarla geçti. Nvidia, artan AI çip talebinin etkisiyle piyasa değerini yaklaşık 4.5 trilyon dolar seviyesine taşıyarak dünyanın en değerli şirketi konumuna yükseldi. Apple ve Microsoft 4 trilyon dolara yaklaşırken, Alphabet (Google) 3.7 trilyon dolar civarında değerlemeye ulaştı.

Halka açık olmayan OpenAI, 100 milyar doların üzerinde bir değerlemeye ulaştı.

Kaynak: Milliyet