Dijital oyunlardaki şiddetin etkisi tartışılıyor! Çok yönlü denetim şart

OZAN ÖMER KADÜKER – Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta okullarda yaşanan saldırıların ardından dijital oyunların çocuklar ve ergenler üzerindeki etkileri yeniden tartışma konusu oldu. Konuyla ilgili uzmanların görüşleri şöyle:

Duyarsızlaşma tehlikesi

Çocuk-Ergen Psikoloğu Serhat Çıkman: Oyunlarda ölen bir karakter bir saniye sonra yeniden doğar. Sanal savaş oyununda şiddetin hiçbir acı sonucu yoktur. Saatlerce bu ortamda vakit geçiren bir çocuğun beyni, şiddete karşı duyarsızlaşır. Duyarsızlaşan bir zihin, gerçek hayatta bir silahı kaldırdığında, olması gereken korku ve acıma duygularını üretemez. Bu gençlerin zihninde okul bir harita, öğretmenler veya öğrenciler birer hedef, saldırı ise bir görev olarak kodlanmış olabilir. İntihar ise, oyunlardaki ‘görev bitti, karakter çıkıyor’ mantığının trajik bir yansımasıdır. 9-17 yaş için yetişkin şiddet içerikli oyunlar sağlıklı değildir.

‘Yaş etiketi yetmez’

Psikolog Kerem Gümüş: Oyunlarda yer alan yoğun şiddet, korku, cinsellik ya da ahlaki karmaşa içeren sahneler, çocuğun gerçeklik algısını zedeler, kaygı düzeylerini arttırır ve duyarsızlaşmaya yol açar. Ayrıca çocuk, yaşına uygun olmayan rol ve davranışları model alarak agresif tutumlar geliştirir. Yaşına uygun olmayan oyunlara erişim konusunda özellikle 18 yaş altı bireyler için daha güçlü bir denetim mekanizması şarttır. Çünkü çocukluk ve ergenlik dönemi; kimlik gelişiminin, duygu kontrolünün, vicdanın, sınır algısının ve gerçeklik değerlendirmesinin hâlâ şekillendiği bir dönemdir. Yalnızca yaş etiketi koymak yetmez; aile denetimi, okul temelli dijital farkındalık eğitimi, platformların kimlik doğrulama sistemleri ve gerektiğinde kamusal düzenlemeler birlikte çalışmalıdır. Buradaki amaç yasaklamak değil, gelişim dönemindeki çocuğu korumak ve sağlıklı dijital sınırlar oluşturmaktır.

Aktif rehberlik

Nöropsikolog Merve Tuğçe Doğru: Yaş sınırlamaları, yalnızca içerik filtreleme aracı değil, aynı zamanda beyin gelişiminin hassas dönemlerini korumaya yönelik bilimsel bir çerçeve sunmaktadır. Özellikle ödül mekanizmasıyla şiddeti pekiştiren oyunlar, çocukların problem çözme repertuvarında saldırgan stratejilerin yer edinmesine neden olabilir. Bunun yanı sıra, hızlı uyaran değişimi içeren oyunlar dikkat süresini olumsuz etkileyebilirken, korku ve gerilim unsurları içeren içerikler travmatik izler bırakabilir. Ailelerin bu süreçte aktif rehberlik rolü üstlenmesi kritik öneme sahip. 

Hangi dönemde hangi etki? 

Nöropsikolog Merve Tuğçe Doğru’nun verdiği bilgilere göre çocukların oyunlara verdiği tepkiler yaş ve gelişim düzeyine göre şöyle:

Erken çocukluk dönemi (3-7 yaş): Çocuklar henüz soyut düşünme ve gerçeklik-kurgu ayrımı konusunda yeterli gelişimi göstermedikleri için, oyunlardaki şiddet içeriklerini model alma eğilimindedir.

Orta çocukluk dönemi (7-12 yaş): Kuralların ve toplumsal normların anlaşılması gelişse de tekrarlayan şiddet maruziyeti duyarsızlaşmaya ve empatik tepkilerin zayıflamasına neden olabilir.

Ergenlik dönemi (10+): İçerikleri daha eleştirel değerlendirebilse de yoğun şiddet teması; kimlik gelişimi, dürtü kontrolü ve risk alma davranışları üzerinde olumsuz etkiler yaratabilmekte. 

Yaş sınırındaki kriterler 

Oyunların yaş derecelendirmeleri PEGI ve ESRB sistemleri ile yapılıyor. Değerlendirmede ilk önce geliştirici beyanı, görseller ve oyunun özet oynanış videoları talep ediliyor. Uzmanlar, oyunu inceleyip derecelendirmesini açıklıyor. Oyun, derecelendirmeye uymayacak sahne veya mekanikleri saklamışlarsa para cezası, ürünün piyasadan kaldırılması gibi cezalarla karşılaşabiliyorlar.

Oyunlarda yaş ayrımı içerikteki şiddetin sunum biçimine göre değişiyor:

■ Bir zombiye balyozla vurmak, stilize grafikli bir oyunda zombi komik bir patlamayla silinirse 13+, fotogerçekçi bir şekilde etleri dökülerek parçalanırsa 17+/18+ yaş kategorisinde sayılıyor.

■ Gerçekçi olmayan, rengi değiştirilmiş veya piksel şeklinde gözüken kan grafikleri 13+ olarak sınıflandırılırken, kanla birlikte vücuda zarar gelmesi, uzuvların kopması gibi durumlarda 16+ ve 18+ oluyor.

■ Hep aynı şekilde tekrarlanan ölüm animasyonları 13+ olabilirken, gerçekçi ölüm animasyonları 17+ olabilmektedir.

Sınıfta şiddet videoları 

7,5 milyon takipçisi bulunan ve her videosu milyonlarca izlenen “Minecraft Parodileri” isimli bir oyun kanalındaki “parodi” videolarında okul ortamı silahların ve zorbalığın hüküm sürdüğü bir “savaş alanı” gibi resmediliyor. Üstelik videolar, YouTube’un çocuklara özel “YouTube Kids” platformunda da yer alıyor. Bir sahnede öğretmenin sınıfa gerçek bir silahla girdiği, öğrencileri “Sizi öldürürüm, deşerim!” diyerek tehdit ettiği ve kaçmaya çalışan çocukların arkasından ateş açtığı görülüyor. Videolarda öğrenciler de öğretmenlerini tehdit ediyor, “geçmişteki kötü muamelenin intikamını almak için” öğretmenlerini darbediyor. 

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı dün söz konusu kanalla ilgili açıklama yaptı.

Erişime engellendi

Açıklamada özellikle okul çağındaki çocukları diğer öğrencilere ve öğretmenlere karşı şiddet içerikli eylemleri gerçekleştirmeye teşvik edici, şiddete yönlendirici görüntü ile söz ve beyanlara yer verildiği tespit edilen kanal hakkında soruşturma başlatıldığı belirtildi. “Soruşturma kapsamında, söz konusu hesaba erişimin engellenmesine dair karar verilmesi hususundaki talebimiz üzerine İstanbul Nöbetçi Sulh Ceza Hakimliğince ilgili sosyal medya hesabına erişimin engellenmesine karar verilmiştir” denildi.

Sosyal Medya ve Dijital Güvenlik Eğitim Araştırma Merkezi (SODİMER) Başkanı Prof. Dr. Levent Eraslan da “Burada asıl mesele oyunlar değil; denetimsiz dijital çocukluk, yalnızlaşma ve kontrolsüz dijital etkileşimdir” dedi.

‘Çözüm aile denetimi’

Eraslan “Bugün çocuklar kapalı gruplarda kimlerle iletişim kurduğu bilinmeden, algoritmaların yönlendirmesine açık şekilde, dijital akran baskısı altında büyümektedir. Unutulmamalıdır ki: Sorun ‘talimat veren oyunlar’ değil, ‘talimat alabilecek kadar yalnız bırakılan çocuklar’dır. Çözüm ise yasaklamak değil; dijital okuryazarlığı artırmak, aile denetimini güçlendirmek ve çocukların psikososyal dayanıklılığını desteklemektir” ifadelerini kullandı. EREN KOCA Haber Merkezi

Kaynak: Milliyet