Alaska’daki mega-tsunami bize ne anlatıyor?

Bilim insanları, Alaska’daki bir dağın bir bölümünün denize çökmesiyle oluşan dev bir “mega-tsunami” dalgasının şimdiye kadar kaydedilen en yüksek ikinci dalga olduğunu ve eriyen buzulların oluşturduğu risklere dikkat çektiğini söylüyor.

Geçen yaz, Alaska’nın güneydoğusundaki uzak bir fiyortta dev bir dalga ilerleyerek ardında büyük bir tahribat bıraktı.

Olay o sırada büyük ölçüde haberleştirilmedi, ancak yeni bir bilimsel analiz, küçük depremlerin devasa bir heyelanı tetiklediğini ortaya koyuyor.

Heyelan nedeniyle 24 Büyük Piramit’e eşdeğer 64 milyon metreküp kaya, fiyorda döküldü.

Bir dakikadan daha kısa bir sürede bu kadar büyük miktarda kayanın fiyorda düşmesinin yarattığı muazzam güç, neredeyse 500 metre yüksekliğinde devasa bir dalga oluşturdu.

Araştırmacılara göre, olayın sabahın erken saatlerinde meydana gelmiş olması, turist gemilerinin felakete uğramasını engelledi.

Tracy Arm Fiyordu’ndaki hasarı bizzat gören Alaskalı jeolog Dr. Bretwood Higman, olayın “ucuz atlatıldığını” söyledi.

“Orada insanlar olabilirdi. Gelecekte bu kadar şanslı olmama ihtimalimiz beni oldukça korkutuyor.”

Heyelanların, depremlerin ya da gevşek kayaların aşağıdaki suya düşmesiyle oluşan bu dev dalgalara mega-tsunami adı veriliyor. Bunlar genellikle sadece bulundukları yeri etkiliyor ve kısa sürede etkilerini yitiriyor.

Diğer tsunamiler ise açık okyanusta oluşuyor ve doğrudan depremler ya da bazen su altı volkanları gibi diğer güçlü olaylarla tetikleniyor.

Japonya’da 2011’deki tsunamide olduğu gibi bu dalgalar, binlerce kilometre yol alabilir; yerleşim alanlarını vurabilir ve geniş çapta yıkım ve can kaybına yol açabilir.

En büyük mega-tsunami 1950’lerde meydana geldi ve 500 metrenin üzerinde bir dalgaya yol açtı. 2025 yazında yaşanan ise ikinci en büyük mega-tsunami oldu.

Dr Higman, tsunaminin Tracy Arm Fiyordu’nu vurmasından birkaç hafta sonra olay yerine ulaştı. Tracy Arm Fiyordu, Alaska’nın doğal harikalarını keşfeden büyük yolcu gemileri için popüler bir destinasyon.

Dağ yamacını kaplayan ya da suya savrulmuş ağaç parçaları ile toprağı ve bitki örtüsünü sıyırarak, geniş alanlara yayılmış parçalanmış kayalıklar buldu.

Alaska, dik dağları, dar fiyortları ve sık sık meydana gelen depremleri nedeniyle mega-tsunamilere karşı özellikle savunmasız.

Science dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma ise iklim değişikliğinin tetiklediği buzul erimesi ve donmuş toprağın çözülmesinin bu tür çökmeleri çok daha kötü hale getirdiğini ortaya koyuyor.

Ekip, olaylar zincirini adım adım yeniden kurgulamak ve dalganın yüksekliğini belirlemek için saha çalışmasını, sismik verileri ve uydu verilerini biraraya getirdi.

University College London’dan Dr. Stephen Hicks, buzulun daha önce “bu kaya parçasını yerinde tutmaya yardımcı olduğunu”, ancak buzun eriyip küçülmesiyle uçurum yüzeyinin alt kısmının açığa çıktığını ve bunun da “kaya malzemesinin aniden fiyorda çökmesine neden olduğunu” söyledi.

Hicks ve meslektaşları onlarca yıldır tsunamiler üzerine çalışıyor ve endişeliler.

“Artık daha fazla insan uzak bölgelere gidiyor; çoğu zaman bu turist gemileri bölgenin doğal güzelliğini görmek ve iklim değişikliği hakkında daha fazla şey öğrenmek için buraya geliyor, ancak buralar aynı zamanda tehlikeli yerler.”

Dr Higman, mega-tsunami risklerinin arttığını söylüyor.

“Bu noktada, bu risklerin az değil, büyük ölçüde arttığından oldukça eminim. Sadece birkaç on yıl öncesine kıyasla yaklaşık 10 kat daha sık meydana gelmeleri çok olası.”

Bilim insanları, Alaska’nın mega-tsunamilere karşı savunmasız olabilecek bölgelerinde tehlikelerin daha geniş izlenmesi çağrısında bulunuyor.

Bazı yolcu gemisi şirketleri, güvenlik endişeleri nedeniyle Tracy Arm’a gemi göndermeyi durduracaklarını açıkladı.

Kaynak: Haberler