Robota karşı insan isyanı

İSMAİL ŞAHİN / İSTANBUL – Dünyanın en büyük 3. otomotiv üreticisi konumunda olan Güney Koreli Hyundai’de işçiler robot istihdamı ve yapay zeka kullanımının işlerini elinden alacağı endişesiyle greve gidiyor. Hyundai bünyesinde çalışan 73 bin işçiden 40 bini greve katılacağını açıkladı.

Hyundai’nin bağlı olduğu Kore Metal İşçileri Sendikası (KMWU) bünyesindeki yaklaşık 40 bin işçi, şirket yönetimiyle mayıs ayından bu yana ücret artışları konusunda görüşmeler yürütüyordu. Ancak bu görüşmeler devam ederken Hyundai, özellikle üretim hatlarında kullanılmak üzere, 2028’e kadar dünya genelindeki üretim tesislerine 25 bin adet insansı robot yerleştirmeyi planladığını duyurdu. Şirket yönetimi bu hamleyi “Ağır işleri robotlara devretmek” olarak göstermeye çalışsa da KMWU sendikası, bunun doğrudan iş güvencesini ortadan kaldıracağını iddia ediyor. Fabrikadaki bir işçi, “Robotlar nedeniyle iş güvencemiz konusunda endişeliyiz. Anlaşma olmadan tek bir robotun bile çalışmasına izin vermeyeceğiz” diyerek tepkisini dile getirdi. Yanı sıra şirket, yapay zekâ ve çip teknolojilerine 5 yıl içinde 125 trilyon won (80 milyar dolar) yatırım yapılacağını açıklamıştı.

Greve onay!

Çalışanlar, artan verimlilik ve şirket performansından daha fazla pay talebinde de bulundu. İşçilerin aylık taban maaşa 97 dolar zam ve şirketin geçen yılki kârının üçte birine denk gelen performans primi talebine yönelik de görüşmeler var. 40 bin üyesi bulunan KMWU sendikasında üyelerin yüzde 86’sı greve onay verdi. 

Kararlarda söz hakkı

Hyundai 2025 yılında 130 milyar dolar gelir ve 7.5 milyar dolar kâr açıklamıştı. Şirketin 2026 ilk çeyrek geliri de 34 milyar dolar oldu. İşçiler, üretimin geleceğini belirleyen kararlarda söz sahibi olmayı; uzun vadeli istihdam güvencesi için sosyal hakların güçlendirilmesini istiyor. 

Başka şirketler de kullanmaya başladı

Büyük şirketlerin işçi maliyetlerini düşürmek ve sendikal örgütlülüğü kırmak için devreye soktuğu insansı robotlar, dünya genelinde yaygınlaşıyor. BMW, Leipzig’deki fabrikasında insansı robotları test etmeye başlarken, Japan Airlines bagaj taşımada, Çin Devlet Postası ise posta ayrıştırmada insansı robotları kullanıyor. Amazon ve Alibaba gibi e-ticaret devleri yıllardır sipariş ve paketlemede robotlardan yararlanıyor. Tesla fabrikalarında binden fazla robot kullanılıyor.

Günlük maliyeti 340 milyon

Sendika grev hazırlıklarına devam ederken tarafların perşembe günü Çalışma İlişkileri Komisyonu nezdinde bir arabuluculuk sürecine girmesi bekleniyor. Hyundai’de en son 2018 yılında grev gerçekleşmişti. Bugün dayatılan güvencesizlik karşısında işçiler, üretimin gücünü kullanarak şalterleri yeniden indirmekte kararlı. Söz konusu grevin Güney Kore’deki bütün Hyundai fabrikalarını kapsayacağı ve günlük maliyetinin 340 milyon dolar olacağı belirtiliyor.

İş güvencesi ve yapay zekâ payı

Amazon’dan Samsung’a, limanlardan tersanelere kadar birçok sektörde çalışanlar, robotlaşmaya karşı iş güvencesi ve artan yapay zekâ kârlarından pay talebiyle eylemlere yöneliyor. İşte örnekleri:

ABD’de 47 bin liman işçisi 2024 yılında yarı otomatik vinçler ve liman otomasyonu yüzünden greve gitmişti. 3 günlük grevin ABD’ye maliyeti 11 milyar doları aşmıştı.

Amazon çalışanları 2025 yılında robotlaşma ve otomasyon yüzünden performans baskısı altında oldukları gerekçesiyle 30’dan fazla ülkede eş zamanlı protesto eylemleri başlatmıştı. Şirket uzlaşma yoluna giderek maaş iyileştirmelerinde bulunmuştu.

Bu yılın başında Samsung’un 32 milyar dolar rekor kâr açıklamasının ardından işçiler yapay zekâ gelirlerinin paylaşılması konusunda grev tehdidinde bulundu. Defalarca masadan kalkan Samsung yönetimi sonunda işçilere ek pirim ve kârdan pay veren bir dizi taviz verdi. 

Hollywood gibi!

Hollywood senaristleri (WGA) ve oyuncularının (SAG-AFTRA) 2023’te yaptığı eylem de Hyundai grevine mantık olarak benziyor. Oyuncu ve senarist sendikaları yapay zekânın senaryo yazması ve oyuncuların dijital ikizlerini oluşturarak onları işsiz bırakma riskine karşı ayaklanmıştı. George Clooney, Jessica Chastain, Margot Robbie, Matt Damon gibi  isimler hem açıklamalarıyla hem de grev desteğiyle sürecin “yüzü” olmuştu.

Kaynak: Milliyet