Limon yatarak olgunlaşıyor

İsmail Şahin – Kapadokya bölgesi, turizmin yanında dünyada eşi bulunmayan tamamen doğal kayadan oyma soğuk hava depoları ile de tanınıyor. Mersin’den Silifkeye kadar alanda Kasım-Aralık aylarında kesilen limonlar, Ortahisar ve çevresindeki kayadan oyma 1.500 civarındaki doğal soğuk hava depolarında beklemeye alınıyor, yatırılıyor.

7-14 metre kaya kalınlığına sahip olan ve yaz-kış sabit 4-8 derece sıcaklık ve nem oranını koruyan bu depolarda yatak limonları Mayıs, Haziran’a kadar bekletiliyor. Depoya girerken 5-7 milimetre olan limonların kabuğu depodan çıkarken 1 milimetreye kadar incelebiliyor.

Maliyeti düşürüyor

Nevşehir Ticaret Odası Meclis Başkanı Mehmet Havalı “Kayadan oyma soğuk hava depolarında limonlar bekleme sırasında kabukları inceliyor. Bol sulu ve yüksek aromalı coğrafi işaretli limonlar tek tek kağıtlara sarılıp sandıklanıyor. Buradan çıktıktan sonraki süreçte raf ömrü de yapay soğuk hava depolarındaki ürünlere nazaran daha uzun oluyor” dedi.

Nevşehir bölgesinde 7 milyon sandığa kadar limon depolaması yapılabiliyor. Limonun yanı sıra aynı doğal soğuk hava depolarında patates de saklanıyor. Depo sahipleri alanlarını kiraya da verebiliyor. Ürününü getiren bir üretici patateste ton başına 350 TL, limonda da sandık başına 25 TL aylık kira ödüyor. Bu rakam günüz teknolojik soğuk hava depolama tesislerinde 4 kattan fazla maliyete çıkıyor. Doğal ortamda hiçbir kimyasal kullanmadan olgunlaşan limonların yarısı ihraç ediliyor. Geri kalanının da yurt genelinde dağıtımı yapılıyor.

Piyasayı dengeliyor

Mayıs ayında piyasaya çıkan yatak limonları, piyasada aynı zamanda bir denge unsuru oluyor. Limonun en pahalı olduğu dönemde piyasaya çıkan yatak limonu, pazarda ve markette limon fiyatlarının düşmesine neden oluyor. Örneğin Mayıs başında 200 TL’ye ulaşan limon fiyatları yatak limonunun piyasaya çıkmasıyla 120 TL’ye kadar geriledi. Ağustos ayı sonuna kadar yatak limonlarının satışı sürüyor. Nevşehir’de depolarda ise limonun çıkış fiyatı kalitesine göre kilo başına 60 ila 75 TL arasında değişiyor. Yatak limon aynı zamanda bölgenin kalkınmasında da etkin bir rol oynuyor. Bu sektör direkt olarak 1000 kişiye dolaylı olarak da 5 bin kişiye istihdam sağlıyor.

‘Öne çıkartılmalı’

Enerji ithalatçısı olan ve  Türkiye’de sadece aydınlatmanın kullanıldığı doğal soğuk hava depolarının öne çıkartılması gerektiğine işaret eden Mehmet Havalı, “Kayadan oyma soğuk hava depoları limon olgunlaştırmak için ideal ortamı sağlıyor. Bekleme sırasında kabukları inceliyor. Bol sulu ve yüksek aromalı coğrafi işaretli limonlar +4-6°C’de 5-6 ay saklanabiliyor. Soğuk hava deposunda giderek olgunlaşan limonlar Mayıs ayından itibaren tek tek elden geçirilip bozulanlar ayrılıyor, büyüklüklerine göre sınıflandırılıyor. Sonra yine tek tek Norveç’ten getirilen özel kağıtlara sarılıp sandıklanıyor. Aydınlatma haricinde elektrikli hiçbir cihaz ve alet kullanılmayan doğal tüf kayalarına oyulmuş soğuk hava depolarında limon olgunlaşıyor, kabuğu inceliyor ve su oranı artıyor. Buradan çıktıktan sonraki süreçte raf ömrü de yapay soğuk hava depolarındaki ürünlere nazaran daha uzun oluyor. Depo ürün için bir nevi yatak işlevi görüyor. Lezzete kavuşunca sofralara buradan sevkiyatı yapılıyor” dedi.

‘Donda krizi depolar engelledi’

Şu anda sattıkları ürünün bir önceki yıl hasat edilen limonlardan oluştuğunu ifade eden Havalı, “Geçtiğimiz yıl yaşanan don olayı özellikle limonda çok ciddi bir rekolte kaybına neden oldu. Ama biz ürünü kasım-aralık ayında yeşil olarak toplayıp depolara koyduk. Limonlar depolarda olgunlaşırken dalda kalan limonların hepsini don durdu. Ama bu soğuk hava depoları sayesinde erken hasat ettiğimiz ürünler sayesinde Türkiye’nin limon ihracatı kesintiye uğramadan gerçekleşti. Buradaki soğuk hava depoları 1950 yılından beri kullanılıyor ve bölge ekonomisine ciddi katkı sağlıyor” dedi.

Norveç kağıdını maliyetler değiştirdi

Limonların 10 yıl öncesine kadar sadece Norveç’ten getirilen kağıtlara sarıldığını ifade eden Nevşehir Ticaret Odası Meclis Başkanı Mehmet Havalı, ama artık maliyetlerden dolayı bu yolun terk edilmeye başlandığını ifade etti.

Norveç’ten gelen kağıtların aşırı soğuk ikliminden dolayı selüloz yapısının farklı olduğunu ve ayrıca bozulmayı geciktirici plastik katkılı bir yapısı olduğunu belirten Havalı, “Gıda kodeksinde ilaçlı kağıtlar yasaklanınca herkes doğal kağıda döndü. Kumu Norveç’ten bulup hâlâ daha ucuza getiriyor ama artık Türkiye’de de üretilen kağıtları kullanıyoruz” dedi. İşçi ve nakliye bedellerinin korkunç arttığına dikkat çeken Havalı “Çoğu zaman maliyetleri düşürmek için örneğin 1 ton ürün yerine 200’er kiloluk 5 sevkiyat yapıyoruz böylece kağıt kullanmıyoruz” diyor.

Kaynak: Milliyet