Tarife krizinde kritik 150 gün

ABD Yüksek Mahkemesi’nin, ABD Başakın Donald Trump’ın “acil durum” yetkisine dayandırdığı tarifeleri iptal etmesinin ardından Başkan, bu kez 1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesine dayanarak tüm ülkelere önce yüzde 10 sonra da yüzde 15 geçici gümrük vergisi getirdi. Karar 24 Şubat’ta yürürlüğe girecek ve 150 gün uygulanacak. Ancak bütün dünya nefesini tuttu her bir ülkeyi tek tek ilgelendiren tarife geriliminde olacakları takip ediyor.

Başkan Trump, Yüksek Mahkeme’nin söz konusu tarifeleri yasa dışı ilan etmesine rağmen, gümrük vergisi tehdidi altında müzakere edilen çoğu ticaret anlaşmasının hâlâ geçerli olduğunu öne sürdü. Özellikle Hindistan’ı örnek gösterdi. Trump, bir soru üzerine gazetecilere, “Hindistan anlaşması yürürlükte” dedi. Yüksek Mahkeme tarafından iptal edilen tarifelerin yerine farklı yasal yetkilere dayanarak yeni vergilerin getirileceğini ima eden Trump, “Tüm anlaşmalar — bunu sadece farklı bir şekilde yapacağız” ifadelerini kullandı. Trump, “Davayı açan kişileri tanıyorum ve biliyorsunuz, onlar tam birer pislik, hem de tam anlamıyla pislikler. Mahkemenin bazı üyelerinden utanıyorum, ülkemiz için doğru olanı yapma cesaretini göstermedikleri için kesinlikle utanıyorum,” dedi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance da Yüksek Mahkeme’nin kararını sert sözlerle eleştirerek bunu “hukuksuzluk” olarak nitelendirdi. Tarife krizi ticarette yeni belirsizliklere yol açarken hukuki mücadelenin yıllarca süreceği belirtiliyor.

İşte 10 soruda Trump ve yargı arasındaki tarife krizi:

1 – Yüksek Mahkeme neden tarifeleri iptal etti?

Supreme Court of the United States, 6’ya karşı 3 oyla, 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA)’nın başkana yeni vergi koyma yetkisi vermediğine hükmetti. Mahkeme, yeni vergiler koyma yetkisinin başkanda değil Kongre’de olduğunu ve IEEPA kapsamındaki düzenlemelerin gelir artırmaya yönelik olmadığını belirtti. Ancak Trump’ın geçen yıl uygulamaya koyduğu bazı tarifeler IEEPA kapsamına girmediği için Mahkeme kararından etkilenmeyecek.Bunlar arasında, 1962 tarihli Ticaret Genişletme Yasası’nın 232. maddesi kapsamında ulusal  güvenlik gerekçesiyle çelik, alüminyum, kereste ve otomotiv ürünlerine getirilen sektör bazlı tarifeler bulunuyor.

2 – Trump’ın tepkisi ne oldu?

Trump kararı “son derece hayal kırıklığı” olarak niteledi ve daha güçlü yetkiler kullanabileceğini söyledi. Saatler içinde 1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesine dayanarak yüzde 10’luk küresel tarife kararını imzaladı. Sonra bu rakamı yüzde 15’e çıkardı. Bu madde başkana 150 gün süreyle en fazla yüzde 15 oranında tarife yetkisi veriyor. Süre dolduğunda Kongre devreye girmek zorunda, yani bu çözüm geçici. Ancak Trump,150 gün sonunda yeni tarife kararı alabilir..

3 – 175 milyar dolar iade edilecek mi?

IEEPA kapsamında yaklaşık 130-175 milyar dolar gelir toplandığı tahmin ediliyor. Karar, tarifelerden elde edilen gelirin iadesi ihtimalini açık bıraktı. Trump, olası iadelerin yıllarca sürecek davalara takılacağını söyledi. ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi’nde yüzlerce dava bulunuyor. Sürecin yıllar sürebileceği belirtiliyor. Kararın ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi tarafından verilmesi bekleniyor. Uzmanlara göre iade süreci büyük şirketler lehine işleyecek; küçük işletmelerin başvuru sürecini yürütmesi zor olabilir. Şu ana kadar 1.000’den fazla şirketin tarife iadesi için başvurduğu belirtiliyor ve bu sayının artması bekleniyor. Illinois Valisi JB Pritzker, her Amerikan hanesine 1.700 dolarlık iade çeki verilmesini talep etti.

4 – Yeni yüzde 15  tarife nasıl işleyecek?

■ 24 Şubat’ta yürürlüğe girecek ■ 150 gün geçerli olacak ■ Neredeyse tüm ülkelere uygulanacak ■ Kongre müdahale etmezse süre sonunda uzatma tartışmaları gündeme gelebilecek.

5 – Hangi ürünler muaf?

Muafiyet kapsamı geniş ve kategori bazlı.

■ Kritik mineraller ve enerji ürünleri ■ Bazı tarım ürünleri ■ İlaçlar ■ Bazı elektronik ve otomotiv kalemleri ■ Havacılık ürünleri ■ Kitap gibi bilgi materyalleri ■ USMCA kapsamındaki Kanada ve Meksika mallarııca 232. madde kapsamında çelik, alüminyum ve otomotive yönelik ulusal güvenlik tarifeleri yürürlükte kalmaya devam ediyor.

6 – Piyasalar nasıl tepki verdi?

Kararın ardından New York borsası yükseldi.

■ Dow Jones +%0,47&P 500 +%0,69

■ Nasdaq +%0,90, belirsizliğin kısa vadede azalabileceğini ancak yeni hukuki ve ticari tartışmaların başlayabileceğini belirtiyor. ■ Brent petrol haftayı yüzde 6 yükselişle kapattı ■ Altın güvenli liman talebiyle yükseldi. ■ Fed’in faiz indirimi beklentileri temmuz ayına ötelenebilir.

7 – Bundan sonra Trump hangi yetkileri devreye alabilir?

Beyaz Saray, bu adımın “uluslararası ödeme dengesi sorunlarını çözmek” ve Amerikan ticaretini yeniden dengelemek amacıyla atıldığını söyledi. Trump yönetimi bundan

sonra şu yöntemlere başvurabilir:

■ 1974 Ticaret Yasası 301. madde (haksız ticaret uygulamaları)

■ 1962 Ticaret Genişletme Yasası 232. madde (ulusal güvenlik)

■ 122. madde (geçici küresel tarifeyi yeniden uygulamaya koyma)

8 – Ticaret anlaşmaları riske girer mi?

IEEPA tarifeleri bazı müzakerelerde pazarlık kozu olarak kullanılmıştı. Mahkeme kararı, ABD ile yapılan anlaşmaların hukuki dayanıklılığı konusunda soru işaretleri doğurdu. Bazı ülkeler yeni yüzde 15 tarifeye rağmen önceki tavizlerin geçerli kalmasını sorgulayabilir.

9 – Uluslararası tepkiler nasıl oldu?

Fransa Cumhurbaşkanı Emanuel Macron, Yüksek Mahkeme kararını “demokrasilerde güç ve karşı güç mekanizmasının iyi işlemesi” olarak değerlendirdi. Avrupa Birliği (AB) yetkilileri kararı analiz ettiklerini ve Washington ile temas halinde olduklarını açıkladı. Kanada hükümeti kararın tarifelerin “hukuki dayanağını zayıflattığını” savundu.

Türkiye nasıl etkilenir?

10 – Türkiye açısından ne olur?

Türkiye ve ABD arasında halihazırda çeşitli ürün grupları için farklı oranlarda vergiler var. Bu nedenle Türkiye uyum sürecini kendiğilinden sağlamış oldu. ABD farklı ürün gruplarında Türkiye’ye yönelik yüzde 10 ila 36 arasında vergi uyguluyor. Çelik ve alüminyumda yüzde 10-25, otomotiv parça ve makine yüzde 10, elektronik ve beyaz eşya tipleri yüzde 10, tekstil ve ürün gruplarında yüzde 10-15 arasında yürürlükteki uygulamalar var. İhracat pazarında iki ülke arasında büyük bir değişiklik beklenmezken, piyasaların kendiliğinden uyum sağlayarak süreci normalleştireceği ifade ediliyor. Bu nedenle Türk tarafından farklı bir itiraz süreci yürütülmeyeceği, iki ülke arasındaki istişarelerin devam ettiririleceği belirtiliyor. ABD, Almanya’dan sonra Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı 2. ülke konumunda. ABD’ye ihracat, 2025 yılında artış eğilimini sürdürerek yıllık 18-20 milyar dolar bandına yaklaşıyor.

Kaynak: Milliyet