Mahkemeden emsal karar: ‘Yapay zeka var diye çalışan işten çıkarılamaz’

HABER MERKEZİ – Dünya genelinde pek çok çalışan, görevlerinin otomasyonla ortadan kalkması nedeniyle işini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalırken, hükümetler ve hukuk sistemleri ise bu dönüşüme nasıl yanıt verileceği sorusuyla karşı karşıya. Tam da bu noktada alınan mahkeme kararları, yapay zeka çağında çalışan haklarının nasıl korunacağına dair kritik bir rol oynamaya başlıyor.

Çin’de görülen bir dava ise yapay zeka ve istihdam konularına dair dikkat çekici bir emsal oluşturdu. Hangzhou Orta Halk Mahkemesi tarafından görülen davada, bir çalışanın görevini yapay zekaya devretmek isteyen şirketin işten çıkarma kararı hukuka aykırı olarak bulundu.

ÇALIŞANIN YERİNİ YAPAY ZEKA ALDI

Dava konusu olayda “Zhou” adlı çalışan, 2022 yılında aylık 25.000 yuan maaşla (Yaklaşık 165 bin TL) kalite kontrol sorumlusu olarak işe alındı. Çalışanın görevi klasik bir şekilde, yapay zeka sistemlerinin ürettiği içerikleri denetlemek ve uygunsuz içerikleri filtrelemekti. Ancak zamanla bu pozisyon, yine bir yapay zeka sistemi tarafından otomatikleştirildi. 

Şirket, bu gelişmenin ardından Zhou’ya daha düşük seviyeli bir pozisyon ve yaklaşık %40 daha düşük maaş (15.000 yuan – yaklaşık 100 bin TL) teklif etti. Zhou bu teklifi reddedince işten çıkarıldı. Şirket, kararı “organizasyon amaçlı yeniden yapılanma” ve “personel ihtiyacının azalması” gerekçesiyle savundu.

İşten çıkarılan çalışan ise soluğu mahkemede aldı. Hem mahkeme kararı, hem de tahkim süreci işten çıkarma gerekçesini geçerli bulmadı. Mahkeme, yapay zekaya geçişin öngörülemeyen bir durum olmadığını ve iş sözleşmesini sürdürmeyi imkansız hale getirmediğine kanaat getirdi.

Bu nedenle, söz konusu durumun Çin İş Sözleşmesi Yasası kapsamında “objektif koşullarda büyük değişiklik” olarak değerlendirilemeyeceğine hükmedildi.

YAPAY ZEKA KONUSUNDA EMSAL BİR KARAR OLABİLİR

Mahkeme ayrıca, çalışana sunulan yeni pozisyonun “makul bir yeniden görevlendirme” olmadığını belirtti. Özellikle ciddi maaş düşüşü, bu teklifin kabul edilebilir olmadığını ortaya koyan önemli bir unsur olarak değerlendirildi.

Bu karar, Çin’deki şirketlerin yapay zekaya geçiş süreçlerinde tamamen serbest olmadığına işaret ediyor. Ülkedeki uzmanlar ise kararın diğer tüm şirketler için bir emsal olacağı görüşünde. İşverenlerin, otomasyon kararı alırken çalışanlarla müzakere etmesi, yeniden eğitim imkanı sunması ve makul alternatif pozisyonlar sağlaması gerektiği vurgulanıyor.

Benzer bir karar, daha önce Pekin’de görülen bir davada da verilmişti. O davada da bir çalışanın görevinin otomasyonla ortadan kalkması, işten çıkarma için yeterli bir gerekçe olarak kabul edilmemişti. Bu kararın üzerine gelen yeni mahkeme kararı ise yapay zekaya hızlı bir şekilde geçmek isteyen şirketlerin, çalışanlarını da üzmeyecek daha farklı bir strateji yürütmelerine sebep olacak gibi duruyor.

YAPAY ZEKA KONUSUNDA TÜM DÜNYADA ENDİŞE HAKİM

Yapay zeka teknolojileri son birkaç yılda baş döndürücü bir hızla gelişirken, aslında benzer pozisyonlarda çalışanlar için büyük bir endişenin hakim olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle yönetim, otomasyon ve grafik yazılım tarafında bu işten çıkarmaların birçok örneğini görmeye başladık. Yapay zeka birçok sektörde kolaylık sağlarken, bir yandan da bu dönüşümün en somut etkilerinden biri iş gücü piyasasında hissedilmeye başlandı.

Şirketler verimliliği artırmak ve maliyetleri düşürmek adına yapay zeka çözümlerine odaklanırken, birçok sektörde insan emeğinin yerini algoritmalar ve akıllı sistemler alıyor.

Özellikle içerik üretimi, veri analizi ve müşteri hizmetleri gibi alanlarda yapay zekanın çok daha yaygın bir hale gelmesi benzer tartışmaları beraberinde getirirken, çalışanlar için ciddi bir belirsizlik ortamı da yaratıyor. Yapay zeka yarışının hız kazanması ile başlayan bu değişim, yalnızca teknolojik bir ilerleme değil, aynı zamanda sosyal ve ekonomik dengeleri de yeniden şekillendiren bir kırılma noktası olarak görülüyor.

Kararın küresel ölçekte nasıl yankı bulacağı henüz belirsiz. Ancak Çin mahkemelerinin yaklaşımı, yapay zeka yatırımlarını hızlandıran şirketler açısından emsal bir karar olabilir. En azından bu şirketlere önemli bir mesaj veriyor: Yeni teknolojiler, çalışanları sonuçsuz şekilde işten çıkarmak için tek başına yeterli bir gerekçe değil.

Kaynak: Milliyet